Một thay đổi âm thầm về cách đếm hoặc cách khớp dữ liệu làm mọi phân tích dựa trên dữ liệu đó sai — mà không ai biết.
Không có thông báo lỗi. Số liệu vẫn ra, chỉ là chúng không còn so sánh được với số liệu tháng trước.
Thay đổi nào phải báo
- Đổi quy tắc đếm hoặc định nghĩa trường dữ liệu.
- Đổi thuật toán khớp thực thể — hồ sơ gộp hay tách khác đi.
- Thêm hoặc bỏ một nguồn dữ liệu — mức bao phủ nhảy bậc.
- Đổi định dạng xuất dữ liệu hoặc giao diện lập trình.
- Xử lý hồi tố — số liệu quá khứ vừa đổi.
Báo thế nào
- Báo trước khi thay, không phải sau.
- Nói rõ số liệu nào bị ảnh hưởng và theo hướng nào.
- Ghi ngày hiệu lực chính xác.
- Giữ bản ghi thay đổi vĩnh viễn, có thể tra lại.
- Đưa cách để tái lập số liệu cũ nếu ai cần.
Loại nguy hiểm nhất: hồi tố
- Số liệu quá khứ đổi sau khi đã được trích và dùng.
- Báo cáo in ra tháng trước giờ không khớp hệ thống.
- Không ai sai, nhưng ai cũng bối rối.
- Cách chữa: mọi số liệu công bố phải kèm ngày trích xuất.
Với người dùng dữ liệu
- Ghi ngày trích xuất cùng mọi số bạn công bố.
- Ghi phiên bản dữ liệu nếu có.
- Theo dõi bản ghi thay đổi của nguồn bạn dùng.
- Đừng so hai lần trích xuất khác thời điểm mà coi như cùng thước đo.
Điều gì không cần báo rùm beng
- Sửa từng bản ghi riêng lẻ — ghi nhật ký là đủ.
- Sửa lỗi hiển thị không đụng dữ liệu.
- Báo quá nhiều làm người ta ngừng đọc thông báo — và rồi bỏ sót cái quan trọng.
Một điều đáng nhớ
Ranh giới rất đơn giản: nếu thay đổi làm hai lần trích xuất cùng câu hỏi ra hai kết quả khác nhau, phải báo.
Không báo thì người dùng dữ liệu sẽ tưởng thế giới thay đổi, trong khi thực ra chỉ có thước đo thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Thay đổi nào bắt buộc phải báo?
Đổi quy tắc đếm hoặc định nghĩa trường, đổi thuật toán khớp thực thể, thêm hoặc bỏ nguồn dữ liệu, đổi định dạng xuất, và mọi xử lý hồi tố.
Báo thay đổi thế nào cho đúng?
Báo trước khi thay, nói rõ số liệu nào bị ảnh hưởng và theo hướng nào, ghi ngày hiệu lực chính xác, giữ bản ghi thay đổi vĩnh viễn, và cho cách tái lập số cũ.
Vì sao thay đổi hồi tố nguy hiểm nhất?
Vì số liệu quá khứ đổi sau khi đã được trích và dùng, làm báo cáo cũ không khớp hệ thống mà không ai sai cả — chữa bằng cách luôn ghi ngày trích xuất.
Người dùng dữ liệu nên làm gì?
Ghi ngày trích xuất cùng mọi số công bố, ghi phiên bản dữ liệu, theo dõi bản ghi thay đổi của nguồn, và không so hai lần trích khác thời điểm như cùng thước đo.
Ranh giới báo hay không báo là gì?
Nếu thay đổi làm hai lần trích xuất cùng câu hỏi ra hai kết quả khác nhau thì phải báo — không báo thì người ta tưởng thế giới đổi trong khi chỉ thước đo đổi.
